Sağlık

Kaygı (anksiyete) bozuklukları

KAYGI (ANKSİYETE) BOZUKLUKLARI

Kaygı, gerilime verilen olağan bir yansıdır ve birtakım durumlarda yararlı olabilir. Bizi tehlikelere karşı uyarabilir ve hazırlanmamıza ve dikkat etmemize yardımcı olabilir. Anksiyete bozuklukları, olağan sonluluk yahut tasa hislerinden farklıdır ve çok endişe yahut telaş içerir. Anksiyete bozuklukları, zihinsel bozuklukların en yaygın olanıdır ve ömürlerinin bir noktasında yetişkinlerin yaklaşık yüzde 30’unu tesirler… Lakin anksiyete bozuklukları tedavi edilebilir ve bir dizi tesirli tedavi mevcuttur. Tedavi, birçok insanın olağan üretken bir ömür sürmesine yardımcı olur.

Korku ve Tasa Farkı

Korku ve telaşın tarifi büyük ölçüde değişir. Bu incelemede, Barlow’un (5) kavramlarını kullanıyoruz. Anksiyete, muhtemel, yaklaşan olumsuz olaylara hazırlıkla bağlı, geleceğe yönelik bir ruh hali durumudur; ve kaygı mevcut yahut yakın tehlikeye (gerçek yahut algılanan) bir alarm reaksiyonudur. Bu insan korkusu ve tasası görüşü, hayvanların yakınlaştığı yırtıcılık sürekliliği ile karşılaştırılabilir. Yani anksiyete, bir hayvanın potansiyel bir yırtıcı atak sırasındaki durumuna karşılık gelir ve dehşet, bir hayvanın yırtıcı hayvan teması yahut yakın temas sırasındaki durumuna karşılık gelir. Lang dehşet ve anksiyete belirtilerini üç reaksiyondan oluşan bir sistemde sınıflandırdı: sözel-öznel, açık motor aksiyonlar ve somato-viseral aktivite. Bu sistemde, anksiyete ve dehşetin tariflerine uygun olarak, anksiyetenin semptomları ortasında kaygı (sözel-öznel), kaçınma (açık motor eylemler) ve kas gerginliği (somato-viseral aktivite) yer alır. Kaygı semptomları, yakın tehdit niyetleri (sözel-öznel), kaçış (açık motor) ve terleme, titreme, kalp çarpıntısı ve mide bulantısı (somato-viseral) üzere fizikî semptomlarla sonuçlanan güçlü bir otonomik dalgalanmayı içerir. Daha da kıymetlisi, bu açıklamalar, bir karşılık sürekliliği üzerinde farklı yerlerde yatan endişe ve tasa prototiplerini temsil eder. Bu türlü bir süreç boyunca, endişe ve anksiyete semptomları büyük olasılıkla birbirinden farklılaşacak ve farklı derecelerde yakınlaşacaktır. Zinbarg, alt seviye, kısmen farklı karşılık sistemleri (yani sözel-öznel, açık motor hareketler ve somato-viseral aktivite) üzerinde tesirleri olan yüksek seviye yapılar olarak anksiyete ve kaygıyla misal bir hiyerarşik model önermiştir.

  • Anksiyete, gelecekteki bir kaygının beklentisi manasına gelir ve daha çok kas gerginliği ve kaçınma davranışı ile alakalıdır.
  • Korku, acil bir tehdide verilen duygusal bir reaksiyondur ve daha çok bir savaş ya da kaç reaksiyonuyla bağlantılıdır – ya savaşmaya devam etmek ya da tehlikeden kaçmak için ayrılmak.

Anksiyete bozuklukları, insanların semptomlarını tetikleyen yahut kötüleştiren durumlardan kaçınmaya çalışmasına neden olabilir. İş performansı, okul çalışması ve ferdî alakalar etkilenebilir. Genel olarak, bir şahsa anksiyete bozukluğu teşhisi konması için, endişe yahut korku içinde bulunduğu durumla orantısız yahut yaşına uygun olmamalıdır. Olağan çalışma yeteneğinizi engelleyip düzensizleştirir.

Anksiyete Bozuklukları Türleri

Yaygın anksiyete bozukluğunun birçok tipi vardır. Bunlar; panik bozukluk, spesifik fobiler, agorafobi, toplumsal anksiyete bozukluğu ve ayrılık anksiyetesi bozukluğu dahil olmak üzere çeşitli anksiyete bozukluğu cinsleri vardır.

Anksiyete Bozukluklarının Nedenleri

Anksiyete bozukluklarının nedenleri şu anda bilinmemektedir, lakin muhtemelen genetik, çevresel, ruhsal ve gelişimsel üzere faktörlerin bir kombinasyonunu içerir. Anksiyete bozuklukları ailelerde ortaya çıkabilir, bu da genlerin ve çevresel gerilimlerin bir kombinasyonunun bozuklukları üretebileceğini düşündürür.

Tanı ve Tedavi

İlk adım, semptomlara neden olan fizikî bir sorun olmadığından emin olmak için hekiminizi görmektir. Bir anksiyete bozukluğu teşhis edilirse, bir akıl sıhhati uzmanı (Psikolog) en yeterli tedavi için sizinle birlikte çalışabilir. Her anksiyete bozukluğunun kendine mahsus özellikleri olmasına karşın, birden fazla iki çeşit tedaviye düzgün cevap verir: psikoterapi yahut “konuşma terapisi” ve ilaçlar. Bu tedaviler tek başına yahut kombinasyon halinde verilebilir. Bir cins konuşma terapisi olan Bilişsel Davranış Terapi (CBT), kişinin daha az korkulu hissetmesine yardımcı olmak için farklı bir düşünme, reaksiyon verme ve davranış biçimi öğrenmesine yardımcı olabilir. İlaçlar anksiyete bozukluklarını iyileştirmez, lakin semptomlarda kıymetli bir rahatlama sağlayabilir. En yaygın kullanılan ilaçlar, anksiyete önleyici ilaçlar (genellikle yalnızca kısa bir müddet için reçete edilir) ve antidepresanlardır. Kalp rahatsızlıkları için kullanılan beta blokerler bazen anksiyetenin fizikî semptomlarını denetim etmek için kullanılır.

DSM-5’e nazaran yaygın anksiyete bozukluğu teşhis kriterleri şunlardır;

  • En az altı aylık bir mühletin birçok gününde bir grup olaylar ya da etkinliklerle (işte ya da okulda muvaffakiyet gösterebilme gibi) ilgili olarak, çok bir korku ve kuruntu (kaygılı beklenti) vardır.
  • Kişi, kuruntularını kontrol altına almakta zahmet çeker.
  • Bu dert ve kuruntuya aşağıdaki altı belirtiden üçü (ya da daha çoğu) eşlik eder. (en azından kimi belirtiler son altı ayın birden fazla gününde bulunmuştur) :

1. Dinginleşememe (huzursuzluk) ya da gergin ya da daima diken üzerinde olma.
2. Kolay yorulma.
3. Odaklanmada zahmet çekme ya da zihin boşalması.
4. Kolay kızma.
5. Kas gerginliği.
6. Uyku bozukluğu (uykuya dalmakta ya da uykuyu sürdürmekte zahmet çekme ya da dinlendirmeyen, doyurucu olmayan bir uyku uyuma).

  • Kaygı, kuruntu ya da bedensel belirtiler, klinik açıdan besbelli bir probleme ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da değerli öbür fonksiyonellik alanlarında fonksiyonellikte düşmeye neden olur.
  • Bu bozukluk, bir unsurun (örn. berbata kullanılabilen bir unsur bir ilaç) ya da öbür bir sıhhat durumunun (örn. hipertiroidi) fizyoloji ile ilgili tesirlerine bağlanamaz.
  • Bu bozukluk öbür bir ruhsal bozuklukla daha uygun açıklanamaz.

Referanslar

Craske, M. G., Rauch, S. L., Ursano, R., Prenoveau, J., Pine, D. S., & Zinbarg, R. E. (2011). What is an anxiety disorder?. Focus, 9(3), 369-388.

Shin, L. M., & Liberzon, I. (2010). The neurocircuitry of fear, stress, and anxiety disorders. Neuropsychopharmacology, 35(1), 169-191.

https://www.psychiatry.org/patients-families/anxiety-disorders/what-are-anxiety-disorders (The American Psychiatric Association (APA) )

Bu İçeriği Oylayabilirsin :)
Mustafa

Mustafa

About Author

Yazar, siler, okur, paylaşır.

Yorum Bırak

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

You may also like

Editörün Seçimi Sağlık Yaşam

Makarna Kilo Yapar mı? Böyle Yersen; Hayır!

[vc_row][vc_column][vc_column_text]Makarnadan vazgeçemiyoruz evet. Bazen yemek yapamayacak kadar kendimizi halsiz hissettiğimizde öğünü güzel bir makarnayla geçiştirebiliyoruz. Fakat makarna kilo yapar mı
kolay kilo vermenin yolları
Sağlık Yaşam

Kolay Kilo Vermenizi Sağlayacak Yöntemler

Kolay kilo vermenin yolları hakkında araştırma yapan bayanlara öncelikle şunu söylemem gerekiyor; Sağlıklı kilo vermek her şeyin önemlisi… Çünkü kolayca