Rektal Kanama Neden Olur ve Ne Zaman Tehlikelidir?

Rektal kanama, kalın bağırsak, rektum veya makat bölgesindeki damar ve dokulardan kaynaklanan kırmızı ya da koyu renkli kanın anüs yoluyla vücuttan atılmasıdır. Dışkılama esnasında tuvalet kâğıdında, klozette veya doğrudan dışkıya karışmış biçimde fark edilen bu durum, basit bir makat çatlağından sindirim sistemi tümörlerine kadar uzanan geniş bir klinik tablonun işareti olabilir.

Rektal Kanama Nedir ve Nasıl Görülür?

Sindirim sisteminin son çıkış kapısı olan rektum ve anüs çevresinden gelen kanamalar, tıp literatüründe hematokezya olarak adlandırılan parlak kırmızı renkli kanamalar şeklinde belirir. Kanamanın rengi ve kıvamı, kanın sindirim kanalının hangi seviyesinden kaynaklandığı konusunda önemli ipuçları taşır. Rektuma ve anüse yakın bölgelerdeki lezyonlar genellikle parlak kırmızı, taze kan şeklinde dışarı atılır. Buna karşılık, bağırsağın daha üst segmentlerinden gelen kan, sindirim enzimleri ve bakterilerle temas süresi uzadıkça koyulaşır; vişne çürüğü ya da siyah, katranımsı bir görünüme bürünebilir.

Kanamaya eşlik eden rektal kanama belirtileri incelendiğinde; dışkılama sırasında batma veya yırtılma hissi, karın krampları, halsizlik, solukluk ve dışkılama düzeninde bozulmalar öne çıkar. Dışkı yüzeyinde çizgi şeklinde görülen kan ile dışkının tamamına homojen biçimde karışmış kan farklı klinik tabloları işaret eder. Kısa sürede yoğun miktarda kan kaybı meydana gelirse baş dönmesi, tansiyon düşüklüğü ve bayılma hissi gibi akut hipovolemi bulguları da tabloya eklenebilir.

Rektal Kanama Neden Olur?

Makat bölgesinden gelen kanamanın arkasında çok sayıda farklı patoloji yer alabilir. Bu nedenlerin büyük çoğunluğu iyi huylu hastalıklardan kaynaklansa da her vaka hekim kontrolü gerektirir. En sık karşılaşılan klinik tablolar şunlardır:

• Hemoroidal Hastalık: Özellikle genç ve orta yaşlı bireylerde en yaygın nedendir. Makat bölgesindeki toplardamarların genişlemesiyle oluşan hemoroid rahatsızlığı, özellikle sert dışkılama ve ıkınma sonrasında damla damla parlak kırmızı kanamaya yol açar. Genellikle ağrısızdır ancak tromboze olduğunda şiddetli ağrı oluşturabilir.
• Anal Fissür (Makat Çatlağı): Anüs kanalını döşeyen mukozada meydana gelen küçük yırtıklardır. Sert ve kuru dışkının geçişi sırasında adeta bir cam kesiği hissi verir. Dışkılama sonrasında tuvalet kâğıdında parlak kırmızı çizgi şeklinde kan görülmesi tipiktir.
• Divertiküler Kanama: Kalın bağırsak duvarında oluşan küçük cepçiklerin (divertikül) damarlarının aşınması sonucu gelişir. Genellikle ileri yaşta, ağrısız ve ani başlayan yoğun kanamalar şeklinde seyreder.
• İnflamatuvar Bağırsak Hastalıkları: Ülseratif kolit ve Crohn hastalığı gibi kronik bağırsak iltihapları, bağırsak iç yüzeyinde ülserasyonlar oluşturarak mukuslu ve kanlı ishale neden olur.
• Kolorektal Polipler ve Kanser: Kalın bağırsağın iç yüzeyinde gelişen polipler zamanla büyüyüp kanayabilir. Kolon ve rektum kanserleri ise hem gizli kanamaya hem de gözle görülür dışkıya karışık kanamalara yol açar.
• Anjiyodisplazi: Yaşlı bireylerde bağırsak duvarındaki kılcal damarların yapısal bozukluğu sonucu ortaya çıkan, tekrarlayıcı ve aralıklı kanamalardır.

Rektal Kanama Ne Zaman Tehlikeli Bir Durumdur?

Rektal kanamanın ciddiyeti, kan kaybının miktarına, kanamanın tekrarlama sıklığına ve eşlik eden sistemik semptomlara bağlıdır. Kendi kendine geçen veya hafif seyreden kanamalar dahi altta yatan bir lezyonun ilk göstergesi olabilir. Özellikle belirli alarm belirtileri varlığında vakit kaybetmeden acil veya uzman hekim değerlendirmesi gerekir.

Aşağıdaki durumlar kanamanın acil ve potansiyel olarak riskli bir tabloya işaret ettiğini gösterir:

• Büyük miktarda parlak kırmızı veya pıhtılı kan boşalması,
• Dışkının katran gibi siyah ve kötü kokulu olması (melena),
• Açıklanamayan kilo kaybı, iştahsızlık ve ateş,
• Kanama ile birlikte sürekli halsizlik, nefes darlığı ve kansızlık gelişimi,
• 50 yaş üzerinde ilk kez kanama atağı yaşanması,
• Bağırsak alışkanlıklarında yeni başlayan kalıcı kabızlık veya ishal döngüleri,
• Ailede kolorektal kanser veya polip öyküsünün bulunması.

Tanı Yöntemleri ve Rektal Kanama ICD Kodu

Hekim değerlendirmesinde ilk basamak ayrıntılı bir tıbbi öykü ve fizik muayenedir. Rektal tuşe muayenesi ve anoskopi ile makat bölgesindeki hemoroid veya fissür gibi lezyonlar doğrudan tespit edilir. Ancak dış kanama odağı bulunsa dahi, daha üst segmentlerde eşzamanlı bir problem olup olmadığını dışlamak için ileri tetkiklere başvurulur. Sindirim sisteminin görüntülenmesinde modern endoskopi ve kolonoskopi yöntemleri altın standart kabul edilir. Kolonoskopi esnasında kanayan odaklar doğrudan görülebilir, biyopsi alınabilir veya kanamayı durdurmaya yönelik polipektomi ve koterizasyon gibi müdahaleler uygulanabilir.

Hastanelerin kayıt sistemlerinde ve sağlık raporlarında rektal kanama tanı kodu olarak Dünya Sağlık Örgütü’nün ICD-10 sınıflandırması kullanılır. Sağlık belgelerinde sıkça karşılaşılan temel kodlar şunlardır:

• K62.5: Anüs ve rektum kanaması (Hemorrhage of anus and rectum)
• K92.2: Gastrointestinal kanama, tanımlanmamış
• K64: Hemoroidler ve perianal venöz tromboz alt kodları

Rektal Kanama İçin Hangi Bölüme Gidilir?

Rektal kanama şikayeti bulunan bir hastanın başvurması gereken birincil uzmanlık alanları Gastroenteroloji ve Genel Cerrahi branşlarıdır. Birçok merkezde makat bölgesi hastalıkları üzerine özelleşmiş kolorektal cerrahi veya proktoloji uzmanları da bu tanı ve takip süreçlerini yürütür.

Hangi durumlarda hangi birime başvurulacağı hastanın genel durumuna göre belirlenir. Kanamanın miktarı çok fazlaysa, hastada bayılma, baş dönmesi, tansiyon düşüklüğü ve çarpıntı gibi bulgular varsa derhal Acil Servis birimine gidilmelidir. Ağrısız, hafif sızıntı veya tuvalet kâğıdında görülen kanamalarda ise gastroenteroloji polikliniğinden randevu alınarak kapsamlı endoskopik değerlendirme yapılması önerilir.

Rektal Kanama Durumunda Atılması Gereken Adımlar

Makat bölgesinden kan geldiğini fark eden kişilerin panik yapmadan ancak durumu ertelemeden adım atması gerekir. Kanama semptomunu hafifletmek ve teşhis sürecini kolaylaştırmak adına uygulanabilecek temel yaklaşımlar şunlardır:

1. Kanamanın Niteliğini Gözlemleyin: Kanın parlak kırmızı mı yoksa koyu renkli mi olduğunu, pıhtı içerip içermediğini ve dışkıyla ilişkisini hekime aktarmak üzere not edin.
2. Gelişigüzel İlaç Kullanmayın: Hekim tavsiyesi olmadan kullanılan basur kremleri veya fitiller, altta yatan asıl sebebi maskeleyebilir. Özellikle kan sulandırıcı (aspirin vb.) ilaçları doktorunuza bildirmeden kesmeyin ya da değiştirmeyin.
3. Dışkılamayı Kolaylaştırın: Kabızlığı önlemek için lifli gıdalar tüketin, günlük su alımını artırın ve ıkınmaktan kaçının.
4. Sıcak Oturma Banyosu: Hemoroid veya çatlak şüphesi olan ağrılı durumlarda günde 10-15 dakika ılık su banyosu yapmak pelvik kasları gevşeterek rahatlama sağlayabilir.
5. Uzman Randevusunu Geciktirmeyin: Kanama kısa sürede dursa dahi, bağırsak polipleri veya erken evre kitleleri dışlamak için muayene sürecini tamamlayın. Kapsamlı sağlık bilgileri için sağlık ve yaşam rehberleri bölümümüzdeki diğer incelemelerden de yararlanabilirsiniz.